2.6. İstanbul Ulaşım Master Planı Projesi Özel Teknik Şartnamesi Hakkında Değerlendirme

İstanbul Şube Ulaşım Komisyonu tarafından hazırlanmıştır.

İstanbul Ulaşım Master Planı Projesinin 2005 yılı içinde yapılmasının planlandığı hususu  214 sayılı yazınız ile tarafımıza bildirilmiş ve konu ile ilgili olarak Özel Teknik Şartnamesi taslağı üzerinden tetkiklerimiz ve görüşlerimiz tarafınızca istenmektedir. Bu kapsamda ;

• Öncelikle Taslak Teknik Şartnamenin üst yazısında da tarafınızca belirtildiği gibi, 3030 Sayılı Yasanın yerine ikame edilen 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunun 23.07.2004 gün 25531 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmesiyle birlikte Müdürlüğünüz plan ve programları içerisinde zorunlu olarak yer alması gereken İstanbul Ulaşım Master Plan Projesi gibi Planlama ve İmar Daire Başkanlığının ilgili müdürlüklerince de “İstanbul Eylem Plan Planlaması’na Yönelik Mekansal Gelişme Stratejileri Araştırma” işi, “1/25 000 ölçekli Nazım İmar Planı”, “1/100 000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Planı” yapımı hususunda da çalışmaların olduğu tarafımıza iletilmiştir. Planlama ve İmar Daire Başkanlığı ile Ulaşım Daire Başkanlığının planlamakta olduğu bu çalışmaların süreçlerinin ve aşamalarının, çalışacak ekiplerin-yürütücülerin bir bütünlük ve eşgüdüm içinde olması; arazi kullanım kararlarının ve ulaşım ana kararlarının birbirinden bağımsız kararlar olmayacağının yadsınamaz bir gerçek olduğunu kabul edip daha sağlıklı ve doğru bir planlamanın oluşmasını sağlayacaktır. Bu noktada idarenin bağlayıcı bir rol almasının yanında, yükleniciye de şartnameye eklenecek daha net bir maddeyle sorumluluk yüklenmelidir.

• Taslak Teknik Şartnamede amaç “İstanbul’un çağdaş bir metropol vizyonuna sahip olması, ancak ulaşım sisteminin sürdürülebilir, stratejik düzeydeki ulaşım politikaları doğrultusunda planlanması …………………….. , İstanbul Ulaşım Ana Planının revize edilerek İstanbul’un ulaşım sisteminin 2023 hedef yılına göre planlanması amaçlanmaktadır.” şeklinde belirtilmiştir. Amaç ve genel durum kapsamında da belirtildiği üzere 1995 verileri esas alınarak 2010 hedef yılı için hazırlanmış ve 1997 yılında onaylanmış olan İUAP sonrasında 1999 depreminin gerçekleşmiş olmasının yarattığı hasar ve endişeler ve gerekçelerde de belirtilen hususlar neticesinde İUAP’nin revizyonu kaçınılmazdır. Ancak İUAP 1997 onanlı üst ölçekli master plan olmasına rağmen, alt ölçeklerde yapılan plan-projeler ve noktasal değişimler plan hiyerarşisini hiçe saymış ve mevcut İUAP’nin plan kararlarını göz ardı eden çalışmalar ve yatırımlar sözkonusu olmuştur. Bu yüzden hedef yılından önce İUAP master plan olma özelliğini bu gibi karar uygulamalarıyla yitirmiştir. Bugün 2023 yılını hedef alan ve yapılması planlanan İstanbul Ulaşım Master Planı projesinin 1997 İUAP’ nın sürecini yaşaması olasıdır. Bu nedenle planı ihale eden idare ve üstlenecek olan yüklenici hedeflenen plan dönemi içinde plana uygun olmayan noktasal plan kararlarının ve düşünülen yatırımların gerçekleştirilmesi konusunda karara müdahale etmek ve planı uygulama aşamasında bu işin kontrolörleri olarak görev almaları için yasal bir madenin düzenlenerek şartnameye eklenmesi gerekmektedir. Böylelikle olası müdahaleleri en aza indirmek konusunda katkı sağlayacaktır.

• Taslak Teknik Şartnamenin 2.2. hedefler bölümünde belirtilen maddelere ek olarak bugün İstanbul Metropoliten alanının sahip olduğu konum ve sahip olduğu değerler nedeniyle gözardı edilmemesi gereken toplu taşıma sisteminin öncelikli hedefler içerisinde yer alması gerektiği ve ayrıca toplu taşıma sistemlerinde raylı sistem taşımacılığı ve deniz taşımacılığının öneminin tekrar vurgulanması gerekmektedir.

• Taslak Teknik Şartnamenin Proje Kapsamında Yapılacak İşler bölümünde genel hatları ile sıralanmış olan proje kapsamındaki işler içinde ilk adım olarak yer alması gereken husus; 1995 yapımı ve 1997 onanlı İUAP’nın eksiklikleri, hangi noktalarda tıkanmaların ve sorunların meydana geldiğinin ortaya konulması, yapılacak olan yeni plan çalışmasında yaşanabilecek aksaklıkların bir bakıma azaltılmasını sağlayacaktır.

• Taslak Teknik Şartnamenin 3.1. no’lu Mevcut Durum Tespiti bölümünde (iş-1) “İstanbul’un İl sınırlarının dışında kalmasına rağmen İstanbul ulaşımını doğrudan etkileyen bölgeler İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile birlikte belirlenerek etüd edilip bu alana dahil edilecektir” ibaresinden anlaşıldığı üzere komşu İl ve sınırlardan gelen verilerin değerlendirileceği ve etüd edileceği anlaşılmaktadır ki, metropoliten alan İstanbul sınırları dahilinde değil, bölgesel (Marmara) ölçekte bir bakışın, önemli kazanımları olacaktır. Bu alanlara ilişkin yapılacak olan etüdleri ilgili bölgelerin ulaşımla ilgili üst yönetimlerine ulaştırmak ve İstanbul ölçeğinde yapılan bu çalışmadan bilgi vermek bütüncül bir yaklaşımı sağlayacaktır.

• Taslak Teknik Şartnamenin 3.1.4. nolu Toplu Taşıma Sistemi Verilerinin Toplanması bölümünde, istenilen bilgiler yanında ek olarak; tüm İl kapsamında ilgili belediyelerden ve ilgili idarelerden (İSKİ vb.) altyapı çalışmalarına ilişkin mevcut durum, olası yatırım, plan, projeleri ve programlarında olan yatırım amaçlı master çalışmalarının tespit edilmesi gerekmektedir. Plan kapsamından ve aşamalarından, süreç içerisinde alınacak kararlardan bu idareler bilgilendirilmelidir.

• Taslak Teknik Şartnamenin 3.1.4. maddesi kapsamında ek olarak plan çalışmalarından, sorun saptama aşaması, bilgi edinme aşaması ve kısmi önerilerin, çözüm önerilerinin oluştuğu çeşitli aşamalarda ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlarına, Meslek Odalarına, tüm üniversitelerin ilgili bölümlerine bilgi verilmesi ve periyodik toplantıların yapılması şartnamede yüklenici ve idareyi zorunlu kılmalıdır. Bu çalışmadan daha iyi sonuçların alınması için, yerinde ve zamanında olumlu-olumsuz görüşlerin alınarak değerlendirilmesi, hem fikir olunması ve ayrıca toplumun uzman kesimlerince kabul görmüş savunulan bir plan kimliği gereklidir.

• Taslak Teknik Şartnamede yer alan 3.8 maddesinde Toplu Taşıma ve Entegrasyon Projesi (iş-8) kapsamında 3.8.5 maddesinde bahsedilen “Toplu Taşıma Yönergesi”nin hazırlanmasının önemli bir adım olduğunu düşünmekteyiz. Bu kapsamda toplu taşıma araçlarında (Vapur, Raylı sistemlerde, İETT araçları vb.) ücret, bilet, idari ve hukuki gibi hususların yanında ; konfor,güvenlik, hijyen ve personel yapısı gibi hususlarında çağdaş bir vizyon için standartlarının yakalanması zorunludur ve yönergede gözardı edilmemelidir. Bu hususlar toplu taşıma kullanımının tercihinde önemli kıstaslardır.

• Şartnamede belediye personelinin eğitilmesi ve planının altı ayda bir olmak üzere 4 kere güncelleştirilmesi yer almaktadır. Ancak modelin özellikle de verilen kullanımı ve yorumlanması süreci eğitim seminerleri ile kazandırılamaz. Dolayısıyla belirli bir personel grubunun çalışma içerisinde yer alması geleceğe yönelik bir yatırım olacaktır.

• Ayrıca şartnamede eğitim ve benzeri çalışmalar dışında kullanılan yazılımların (özellikle matematiksel modeller ile ilgili) belediyeye verilmesi veyahut alınmasına yönelik herhangi bir ifade bulunmamaktadır.

• Taslak Teknik Şartnamenin 6. maddesinde yer alan Yeterlilik Kriterleri ve Sunulması Gereken Belgeler bölümünün 6.2. maddesinde yer alan anahtar personelin hangi meslek guruplarından istendiği belirtilmemiştir.  Ayrıca personel tanımı içinde Şehir Plancılarının düşünülen diğer meslek guruplarıyla birlikte yer alması böylesi bir çalışmanın çeşitli açılardan bütüncüllüğü için gerekmektedir.